براى مملكت شده‌اند . از بركت نسب و بابت عمامهء سبز حق خاصى براى خود قايل‌اند كه در نتيجهء آن هموطنان ايشان و همچنين خارجيان از آن جهت در عذاب‌اند ، ولى در ايران كمترين مانع و مزاحمتى كه فرقه‌هاى متعدد مسيحى نسبت به يكديگر روا مىدارند در بين نيست و مسلمانها كاملا حق دارند آن جماعتى را استهزاء كنند كه ايشان را به كيش و آئينى فرامىخوانند كه فرقه‌هاى گوناگونش چشم ديدار يكديگر را ندارند . پروتستانها با كاتوليكهاى رومى خصومت مىورزند و « پرزپيترها » با پيروان اسقف‌ها و نسطورىهاى پروتستان نظر مساعدى نسبت به نسطورى خالص ندارند و اينها نيز با كلدانىها يا نسطورىهاى كاتوليك چندان سازگار نيستند . ارامنه هم نسبت به ارمنىهاى كاتوليك بدبين‌اند و هردو اينها مزاحم كار هيئت - هاى كاتوليك بشمار مىروند . بالاخره از دشمنى يهوديان هم غفلت نبايد نمود . در كشورهاى متعدد شرق كه من سفر كرده‌ام از سوريه تا ژاپون با اين مسئلهء عجيب و به نظر خودم غم‌انگيز مواجه شدم كه هيئت‌هاى مسيحى در زير لواى سلطان صلح ( حضرت مسيح ) راه پيكار پيش گرفته‌اند ، درحالىكه اسلحهء برادركشى را هم در دست دارند . نتايج عملى - حال نتايج عملى تمام اين تأسيسات عالى را هرچند كه همواره هم - آهنگى نداشته‌اند در مدنظر بياوريم در مورد اشاراتم راجع به نسطورىهاى مسيحى ذكر خواهم كرد كه هيئت‌هاى مذهبى در اين مورد خدمت قابل ستايشى انجام - داده‌اند و راجع به كار دكتر بروس در ميان ارامنهء جلفا هم مىتوان همين نظر را اظهار داشت ، ولى روىهمرفته اين هيئت‌ها در واقع جنبهء تبليغى دارند و رضايت قلبى نفرات غيور وابسته به آن آسان حاصل نمىشود ، مگر آنكه هم بر عدهء پيروان بيفزايند و هم علاقه و ايمان پيوستگان حاضر را راسخ‌تر سازند . بنابراين اگر مقياس كار دستگاههاى روحانى در ايران تعداد افرادى است كه از اسلام برگشته‌اند بايد بدون درنگ افزود كه خرج مبالغى هنگفت و صرف نيروى صميمانه و تحمل رنج و زحمت كه در آن سرزمين واقع شده است نتايج به كلى ناقص داشته است .